Эссе."Ненан мотт-сан деган илли". Воспитатель Хусенова Аминат Ильясовна. МБДОУ "Детский сад 2 «Бералла»с. Октябрьское Грозненского муниципального района " Чеченской Республики

Ненан мотт - иза еккъа цхьана къамелан гӀирс хиларал сов,иза халкъан дийна истори ю, цуьнан культура, ламасташ, са ду. Жимчохь дуьйна дуьне тӀеэца волало хӀора стаг шен доьзалехь буьйцучу, урамашкахь хезаш болчу, книгашкахь доьшуш болчу, иллешкахь хезаш болчу маттаца. Суна сан ненан мотт ницкъ а, дозалла а ду.Цкъа делахь, мотт сан дайшца йолу зӀе ю. Вайн дедайша-наноша лелийначу дешнашца а, аларшца а хаало суна заманан хаддаза хилар а, боккхачу доьзалехь хиларан синхаам а. Ненан маттахь шира кицанаш хезча я туьйранаш дийцича, истори ларъярхо, иэс, ламасташ лардархо санна хета суна.ШолгӀа делахь, мотт шен культурех а, шен башхаллех а кхетаран коьрта гӀирс бу. ХӀора маттахь шатайпа дешнаш а, аларш а ду, кхечу меттанашка дуьззина гочдан йиш йоцуш. Цу гӀуллакхо мотт шатайпа а, мехала а бо. Сайн мотт бахьана долуш кхета со сайна гонаха долу дуьне ойлаяран а, тӀеэцаран а шатайпачу кепех. Цу гӀуллакхо аьтто бо сан културах дозалла дан а, цуьнан сий дан а, иза кхечаьрца екъа а.Цул сов, матто кхуллу личность. Ненан маттахь сайн ойланаш, синхаамаш дӀабовзийтаро даггара а, бакъ а хетало со. Маттехула ду сан синхаамаш, гӀенаш, зеделларг уггаре а дуьззина дӀакхачо йиш йолуш. Мотт дӀабалар – иза хьайх цхьа дакъа, хьайн башхалла дӀаялар ду.Тахана глобализацин а, кхечу къаьмнийн меттанаш даржаран а хьолехь къаьсттина мехала ду шен ненан мотт ларбар а, кхиор а. Иза еккъа цхьа ламастан сийдар дац, дуьненан культурин тайп-тайпаналла ларъярехь оьшуш долу хӀума ду. Ас дозалла до сайн ненан маттахь шера бийца а, деша а, яздан а хаарх — иза эца а, меттахӀотто а йиш йоцу хазна ю.Дерзош ала лаьа суна, сан мотт сан дозалла ду, хӀунда аьлча, иза дӀадаханчуьнца а, таханлерчуьнца а, хиндолчуьнца а со вовшахтухуш дийна нис ду. Цо суна ницкъ а, тешам а, шатайпа хилар а ло. Вешан мотт ларбар а, цуьнан мах хадор а вайн декхар ду вайна хьалха а, вайл тӀаьхьа хинболчарна хьалха а.